Diyarbakır Antik Dicle Köprüsü
Diyarbakır Antik Dicle Köprüsü
Tarih: 8.09.2018 08:47:27 / 2467okunma / 0yorum
Yusuf Beğtaş

Amid/Omid (Diyarbakır), bölgenin ve Bethnahrin (Mezopotamya)´nın kadim şehirlerinden birisidir. Milattan öncesine tarihlenen ve milattan sonraki döneme ait birçok Süryani tarihi eser barındırmaktadır. Diyarbakır ve çevresinde bulunan eserler bunun somut bir örneğidir.

Ne var ki, bazı tarihçiler milattan önceki döneme ait eserlerin Asurilerden kaldığını kabul ederken, milattan sonrasına ait bazı eserlerde kuşkuya kapılmış, yabancı tarihi verilere dayanarak bunları Diyarbakır´da egemenlik sürmüş çeşitli kültürlere mal etme yoluna gitmişlerdir.

Oysa bir kültürün öz kaynağından alınmamış tarihi bilgiler her zaman gerçeği yansıtmamaktadır. İslamiyetin bölgedeki yayılışına dek, Diyarbakır´ın daha çok Süryani kültürü etkisinde olduğu gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, bu saptama daha iyi anlaşılmaktadır.1

Diyarbakır´ın 3 km güneyinde, on gözlü köprü adıyla bilinen Dicle köprüsü, bu saptamanın güzel bir örneğidir. Köprü, Mardin kapısı dışında, Dicle Nehri üzerinde kuruludur. Şehrin güneyinde Kırklar dağında bulunan Kırklar Kilisesi ile birlikte, Mor Gabriel Manastırında rahip iken, 484 yılında Amid´e (Diyarbakır) Metropolit olan Mor Yuhanun Sa´oro tarafından yapılmıştır. Söz konusu Metropolit, Mor Gabriel Manastırında yetişmiş 79 bilgin ve ünlü Metropolitten birisidir.2

Süryani düşünür Zekarya, Eklasistiki eserinin II. cildinin 24. sayfasında bu metropolit hakkında şöyle yazmaktadır: “Metropolitliği sırasında ne orucunu, ne de münzeviliğin iyi işlerini terk etmedi. Cemaatin zenginlerini daima yardımseverliğe özendirmekte, bu konuda onları uyarmaktaydı. Mihrapta gördüğü Rabbin meleği, ölümünden sonra şehrin (Diyarbakır´ın) Persliler tarafından kuşatılacağını önceden kendisine bildirmişti.” Kutsal ayin esnasında kilisede duyurduğu bu olay, ölümünden sonra, öngördüğü gibi 503 yılında Pers Kralı Kud (Kubad) gerçekten Amid´i kuşatmıştır.3

Bu köprü, Süryani Metropolitlerinin ruhani hizmetlerinin yansıra, toplumsal altyapı hizmetlerine de büyük önem verdiklerinin somut bir göstergesidir.
Süryanice dışındaki kaynaklarda, bu köprü hakkında doğruluğu tam olarak kanıtlanmayan çeşitli bilgiler mevcuttur.

Niebuhr, “köprünün çok eski olduğunu ve 1065´de köprüyü onaran Nasr´dan önce de mevcut olduğunu” belirtmektedir.4

Bölge hakkında yazılı yapıtları olan tarihçi Albert Gabriel ve Max Van Berchem, köprünün antik çağ dönemine ait eser olduğunu ileri sürmektedir.5

Bu köprünün güneyinde, birinci ayağının tabanında, aslan figürünün altındaki taşlardan birinin üzerindeki Süryanice yazıt, 1949 yılında Metropolit Hanna Dolabani tarafından Türkçeye şöyle çevrilmiştir:

“Buhro´nun halefi İkinci Mano zamanında (M.Ö: 90) raddelerinde Diyarbakır köprüsü onarılmıştır”. 6
Bu yazıdan anlaşıldığına göre, köprünün tarihsel geçmişi milattan önceki yüzyıllara inmektedir. Belki de var olan bu köprü, Metropolit Yuhanun Sa´oro eliyle büyük bir onarımdan geçmiştir. Onun için kendisine mal edilmiştir. Fakat yirminci yüzyılın Süryani tarihçilerinden olan Metropolit Hanna Dolabani´ye göre, bu köprünün M.Ö yapılmış olduğunu gösteren kesin bir bilgi yoktur.

1065 yılında Nizamüddin Nasr zamanından kalma yazıtın solundaki aslan kabartmasının alt tarafında 1946 yılında bulunan başka bir Süryanice yazıt, yine Metropolit Hanna Dolabani tarafından “Mano Günlerinde” diye okunmuştur.7

Metropolit Hanna Dolabani´ye göre, bu yazı, Urfa´da Mano adında hüküm süren 9 kraldan birinci veya ikinci Mano (M.Ö. 139-57) zamanına aittir. Yıkılmış olan bu köprünün onarımı sırasında, Diyarbakır´ın çevresindeki eski yıkık kalıntılardan da yararlanıldığı bilinmektedir. Onun için Metropolit Hanna, “Mano günlerinde” diye okunan yazıtın, köprüye başka bir yerden getirildiğini ve eski bir eserin kalıntısı olarak buraya konulduğunu düşünmektedir. 8

Bu olasılıklar göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu Dicle köprüsünün, Süryanice kaynakların doğruladığı üzere, 484 yılından sonra, Amid Metropoliti Mor Yuhanun Sa´oro tarafından yapılmış/yaptırılmış olduğunu söylemek mümkündür.

Kaynakçalar:
1- Meçhul Kartminli: Mor Gabriel Manastırı Rahiplerinden, Süryaniceı (Maktabzabne D´adamo Laşnath 1130 Lyavnoye), Yunani 1130 yılına kadar, kronolojik Eser, Corpos Scriptorum Christianorum Oricntalium, Universitatis Catholical America Et Universitatis L. Catholicac Lovanicnsis, Vol 81, Pertinens Louvain İmprimaria Oriantaliste 1. Durbercq, 1953
2- Antakya-Tüm Doğu Patriği Mor İğnatius I. Efrem Barsavm: Turabdin Tarihi (Süryanice) Lübnan Cünye Matbaası. 1964
3- Mardin Metropoliti Mor Filiksinos Hanna Dolapönü: Deyrulumur Tarihi (Süryanice) Mardin Öz Hikmet Matbaası. 1959
4- Michel Le Syran (Süryani Patriği Mihael Rabo) Chranique (kilise ve siyasi olayları içeren kronolojisi) Paris 1899
5- Şevket Beysanoğlu: Anıtları ve kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi, Cilt I, Neyir Matbaası, Ankara, 1987
6- Cebrail Aydın: Tarihte Süryaniler, cilt 1, İstanbul 1964
1 Beysanoğlu, (1987): 132
2 Dolabani, (1959): 9. Mihoy el Rabo (1899): 267. Kartminli, (1953): 7. Turabdin Tarihi, (1964): 81. Beysanoğlu, (1987): 131-223
3 Kartminli, (1953): 7
4 Beysanoğlu, (1987): 221
5 Beysanoğlu, (1987): 221
6 Aydın, (1967): 37
7 Beysanoğlu, (1987): 223
8 Beysanoğlu, (1987): 223

Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Antik, Dicle, Köprüsü
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Yaşamın Amacı (22 Ocak 2020 - Çarşamba)
2020 Yılı Karşılaması (03 Ocak 2020 - Cuma)
Süryani Kültürüne Göre Tevazu (24 Aralık 2019 - Salı)
Özgünlük ve Farklılıklar (07 Aralık 2019 - Cumartesi)
DİN VE SOSYAL ADALET (17 Kasım 2019 - Pazar)
ÖZÜN GÜRLEŞMESİ VE DİYAR-İ CİBRAN (28 Eylül 2019 - Cumartesi)
İYİ BAYRAMLAR (10 Ağustos 2019 - Cumartesi)
Çiftçi ve Oğulları (02 Ağustos 2019 - Cuma)
BESLENEN TARAF KAZANIR (30 Temmuz 2019 - Salı)
SÜRYANİCENİN ANLAM DERİNLİĞİ (07 Haziran 2019 - Cuma)
Paradigmal Kurumlar (01 Nisan 2019 - Pazartesi)
Gençlik ve Farkındalık (30 Ocak 2019 - Çarşamba)
Sosyal Bilimci Yuhanun Bar Adi Kimdir ? (12 Ocak 2019 - Cumartesi)
2019 YILI (01 Ocak 2019 - Salı)
Süryanicenin Tarihsel Önemi ve Durumu (15 Eylül 2018 - Cumartesi)
SIZILI ÇAĞRIŞIMLAR (07 Haziran 2018 - Perşembe)
Sayfa:
Yasemin Ceylan
Yasemin Ceylan
DEPREM
Mehmet ÇELİK
Mehmet ÇELİK
ECEVİT´LERİN MAL VARLIĞI
Gülüş  Teke
Gülüş Teke
Belki bir gün
Ceylan Alkan
Ceylan Alkan
Küçük Kara Balık
Yusuf Beğtaş
Yusuf Beğtaş
Yaşamın Amacı
Semih Hocaoğlu
Semih Hocaoğlu
HAYATIN GERÇEKLERİ, YAŞAMIN KOŞULLARI, YATAK ODALARINDA DEĞİL
Nesrin Bulat
Nesrin Bulat
BUNA DÜNYA DERLER"
Latif Sakız
Latif Sakız
FİLLER VE DİREKLER
Sedat Eriş
Sedat Eriş
Mehmet Ali DOĞAN ve JEOTERMAL ENERJİ-1
Barış Korhan Psikolojik Danışman
Barış Korhan Psikolojik Danışman
ÜTOPYAM
Şehnaz Özmen
Şehnaz Özmen
Yeni Yılda Yeni Umutlar!
Fazile Aşar Aydınalp
Fazile Aşar Aydınalp
SEYYAH
Metin Aydın
Metin Aydın
herkesin tepkisi kendinden azade.
Hasan Anuk
Hasan Anuk
TEKRAR 3 ARALIK DÜNYA ENGELLİLER GÜNÜNDEYİZ
Burcu Değer
Burcu Değer
KÜÇÜK BİR NOT
Vicdan Ceylan
Vicdan Ceylan
Yaşama Dair
Uz.Dr. Muhammed Şeyhanlı
Uz.Dr. Muhammed Şeyhanlı
OKUL BAŞARISI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME ÖNERİLERİ
Ahmet Çınarbaş
Ahmet Çınarbaş
Bu Ne Sessizlik
Mehmet Şerif Öter
Mehmet Şerif Öter
Kadınlar Neden Cuma Namazına Gitmesin ki ..
Mehmet Emin Karakulak
Mehmet Emin Karakulak
KIZILTEPE"DE SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ..
H.Nurcan Pınar
H.Nurcan Pınar
BAYRAM AYNI BAYRAM BİZE NE OLDU...
Tuba Mungan Bilem
Tuba Mungan Bilem
Hayatı Sorgulamak
Büşra Akar
Büşra Akar
MEZOPOTAMYA´NIN KALBİ: HASANKEYF
Dr. Nihat Özkan
Dr. Nihat Özkan
Gün ayrışma değil, birleşme günüdür!
Nurullah Aydın
Nurullah Aydın
Tanışma Yazısı
Muhammet Baran Aslan
Muhammet Baran Aslan
İNSANLIK OYUNU
U.Duygu Fırat Tellioğlu
U.Duygu Fırat Tellioğlu
Adnan Avuka
Adnan Avuka
Artuklu ilçe belediyesi aday adaylarına açık mektup
Av.Mahir Karaboğa
Av.Mahir Karaboğa
NE YAMAN ADAM AMA!
Ercan Atay
Ercan Atay
HİZMET SEVDALISI BİR BÜROKRAT
Mehmet Kızılkaya
Mehmet Kızılkaya
Mardin Şehrini ve Kızıltepe İlçesini Güzelleştiren İnsanlar
Yrd.Doç.Dr.Gülseren Sağcan
Yrd.Doç.Dr.Gülseren Sağcan
Bu yazıyı okumadan grip aşısı olmayın
Opr.Dr.Adem Özden
Opr.Dr.Adem Özden
GEBELİK ve ORUÇ
admin
admin
Abdullah Yılmaz
Abdullah Yılmaz
Gündem
Röportaj
Yaşam
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Alexa

Alexa

Mardin için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:42 07:23 12:30 15:01 17:19 18:47
Her evin kapısı vardır. Kabirin ki ayak tarafındandır.

Hz. Muhammed
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Google
Custom Search
Kültür / Sanat
Asayiş
Arşiv